Επιστροφή στα Περιεχόμενα

 

          Αρχική σελίδα

 
 

 

Ιδρυτική Συνάντηση του Ελληνικού Δικτύου 

της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών  

 

 

Σεξιστικός λόγος και Πολιτικά Ορθός Λόγος

Άννα Αποστολέλη

 

 

Σύμφωνα με την επιθυμία της εισηγήτριας, το κείμενο δεν φιλοδοξεί να ενταχθεί στον... Γραμματικά Oρθό Λόγο.

 

Τα πραγματα που θα καταθέσω δεν είναι προιόν κάποιας επιστημονικής μελέτης, είναι περισσότερο εμπειρίες μου – είτε εμπειρίες ζωής είτε εμπειρίες διαβάσματος – και είναι βασικά προιόν μιας προσωπικής ανάγκης να βρω την πράξη στον λόγο των ανθρώπων και τα αποτελέσματα αυτής της πράξης, αλλα και μιας ανάγκης να αλλάξω τα αποτελέσματα αυτά, δημιουργώντας έτσι την δική μου πράξη.

Η γλώσσα δεν είναι κοινωνικά αθώα. Παράγει και αναπαράγει ιδεολογία. Αλλάζει, μεταλλάσεται εξελίσσεται με βάση την κοινωνική, πολιτική, πολιτιστική, ιστορική εξέλιξη. Διαμορφώνεται...

Η γλώσσα είναι μέρος της κοινωνικής συμπεριφοράς, εκφράζει θέσεις, και αντιθέσεις, συμπηκνώνει ιδέες. Ο λόγος είναι πράξη.

Με αυτή την έννοια οι λέξεις που χρησιμοποιούμε, η σημασία που δίνουμε στις λέξεις, η σημασία που δεν δίνουμε σε άλλες λέξεις είναι στοιχεία σημαντικά, στοιχεία που μπορούν να μας εγκλωβίσουν σε μια ιδεολογία που μας θέτει στο περιθώριο αλλα και αντίστροφα στοιχεία που θα μπορούσαν να μας απελευθερώσουν.

Σεξιστικός είναι ο λόγος που συνδέει το αντρικό με θετικά αξιακά χαρακτηριστικά και το γυναικέιο-θυλικό με απαξιωτικά. Είναι ο λόγος που θεωρεί την ετεροφυλόφιλη σεξουαλική επιλογή σαν την ντε φάκτο σωστή και αποδίδει στην ομοφυλοφιλια αρνητικά αξιακά χαρακτηριστικά. Ο λόγος που αντιστοιχεί την ερωτική πράξη σε μία διαδικασία κατά την οποία ένας ενεργει και κερδίζει/επικρατεί και ένας άλλος ο άλλος/η δέχεται και χάνει/κατακτιέται/αποικιοκρατείται.

Ο λόγος που κρύβει ομοφοβία και αναγνωριση των γυναικών σαν κατότερο είδος, σαν μια λανθάνουσα απαξία Ο λόγος στον οποίο βιολογικές διαφορές έρχονται να παίξουν τον ρόλο της διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα σε σωστό και λάθος, σε καλό και κακό.

Ο λόγος που αντιστοιχεί την ερωτική πράξη και διάφορες από τις ερωτικές πρακτικές σε εξουσιαστικές σχέσεις, σε εξουσιαστικές τάσεις, σε ιεραρχικές δομές.

Είναι ο λόγος που αντανακλά τον τρόπο που η κοινωνία αντιμετωπίζει τους ανθρώπους, τον τρόπο που η κοινωνία παράγει- ή θέλει να παράγει –τις συμπεριφορές των δύο φύλων και τις περιορίζει σε ένα στενό όριο, έξω από το οποίο δεν επιτρέπεται να περάσεις.

Ο σεξιστικός λόγος –είτε σαν απειλή βίας, είτε σαν απαξίωση- δημιουργεί περιβάλλοντα μέσα στα οποία οι γυναίκες και οι ομοφυλόφιλοι περιθωριοποιούνται. Δηλαδή υπάρχουν παρεπιπτώντως. Είναι ένα περιβάλλον στο οποίο την κρίσιμη στιγμή άντρες επιβάλλονται στις γυναίκες, επιδή είναι άντρες και μόνο. Είναι ένα περιβάλλον στο οποίο την κρίσιμη στιγμή γυναίκες ετεροφυλόφιλες θα επιβληθούν στις ομοφυλόφιλες, επιδή είναι ετερο και μόνο. Είναι ένα περιβάλλον ισχύος των αντρων και τον ετροφιλόφυλων.

Με αυτή την έννοια ο τρόπος που εκφραζόμαστε αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο δεχόμαστε ή όχι τα μοντέλα που μας έχουν επιβάλλει και κατά πόσο καταφέρνουμε να αντισταθούμε/αντιταχτούμε στην ομοφοβία και τον μισογυνισμό- και αν όχι μισογυνισμό στην απαξίωση του γυναικείου φύλου.

Η προσπάθεια πολλές φορές να αντιμετωπίσουμε και να απαντήσουμε στο πρόβλημα το οποίο μώλις διαπίστωσα – την απαξία που βιώνουμε μέσω του λόγου, μέσω εκφράσεων του λόγου, σαν γυναίκες και σαν ομοφυλόφιλοι/ες – είναι μία προσπάθεια να καταγγείλουμε τον σεξιστικό λόγο, να τον καταστείλουμε και να επιβάλλουμε την μη χρήση διάφορων εκφράσεων, ελπίζωντας οτι αυτό θα σημάνει και την μη χρήση των αντίστοιχων πρακτικών και συμπεριφορών στις οποίες αντιστοιχούνται οι διάφορες εκφράσεις.

Όπως βλέπω εγώ να λειτουργεί αυτό σε περιβάλλοντα που έχουν σχεδόν ενσωματώσει έναν πολιτικά ορθότερο λόγο, μη σεξιστικό τα αποτελέσματα είναι τα εξής:

– το περιβάλλον είναι τελικά με έναν τρόπο διαμορφωμένο ώστε σαν γυναίκα ή ομοφυλόφιλη να μην νιώθεις μία συνεχή επίθεση και απαξία

– αλλά από την άλλη πίσω απο αυτή την επιφανειακή καταγγελία του σεξισμού σαν τρόπο σκέψης-δράσης-λόγου κρύβονται παραδοσιακές σεξιστικές συμμπεριφορές και μεγάλες διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, καθώς και μια ουσιαστική ομοφοβία.

Νομίζω λοιπόν οτι σε αυτού του είδους η αντίδραση απέναντι στο σεξιστικό λόγπ ελοχεύει ο κίνδυνος του περιορισμού σε αυτό το επιφανειακό επίπεδο. Η ιδεολογία η οποία αναπαράγεται από τον σεξιστικό λόγο χρειάζεται να χτυπηθεί στη ρίζα της.

ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ

Πολλοί και πολλές θεωρούν ότι η καταγγελία και η μη αποδοχή του σεξιστικού λόγου είναι ζήτημα σεμνοτυφίας και καλών τρόπων (με την έννοια του σαβουαρ βιβ), ίσως και συντηριτισμού.

Αυτό γιατί ένα κομμάτι του σεξιστικού λόγου – αλλά όχι το μοναδικό του – είναι αυτό που χρησιμοποιεί τα γεννετήσια όργανα και τις διάφορες σεξουαλικές πρακτικές για να μιλήσει για άλλα ζητήματα, να σχολιάσει καταστάσεις, να περιγράψει γεγονότα. Είναι ο τρόπος που έχουμε συνηθίσει να βρίζουμε ή να χρησιμοποιούμε βρισιές όταν μιλάμε.

Και επιδή όπως έχω προαναφέρει αυτό δεν είνα επιστημονική μελέτη-ούτε καν ορθογραφιμένο είναι- δεν μπορώ ακριβώς εγώ να ορίσω τι είναι η σεμνοτυφία, αλλά καταλαβαίνω τα επιχειρήματα που συγχαίουν την αντίθεση στο σεξιστικό λόγο με την σεμνοτυφία και σε αυτά θα απαντήσω. Ίσως όχι επι της ουσίας, ίσως λίγο συνδικαλίστικά αλλά θα προσπαθήσω. Και λέω, για μένα σεμνοτυφία έιναι να ντρέπεσαι, να μην αισθάνεσαι, να μην μπορείς να μιλήσεις άνετα για το σώμα σου, τις εκρίσεις του, τον ερωτισμό, τις ερωτικές πρακτικές και όχι να μπορείς να λές «γαμω το μουνί που σε πέταγε» όταν θες να υποβαθμίσεις κάποιον και να δηλώσεις ότι είσαι πολύ εκνευρισμένος μαζί του.

Ή για μένα είναι πιο σεμνότυφο να μπορεί μια κοπέλα να λέει με άνεση «στα αρχίδια μου», και όταν θέλει να αναφερθεί στο μουνί της να λέει το αιδίο μου, από κάτω κτλ...

Λέω λοιπόν οτι η σεμνοτυφία δεν κρίνεται στην επιλογή των λέξεων αλλά στο περιεχόμενο που κρύβεται από πίσω τους. Στις λέξεις γαμώ-μουνί-πέταγε δεν υπάρχει ίσως τίποτα κακό πέρα από τον συνδιασμό τους.

ΚΛΕΙΝΩ ΤΗΝ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ

Η διαδικασία που προσπαθεί να καταστείλει τον σεξιστικό λόγο πρέπει είναι παραλληλα μία διαδικασία που προσπαθεί να επινοήσει έναν λόγο που θα εκφράσει τα δικά μας βιώματα, βιώματα κοινωνικά, δημόσια, προσωπικά, ερωτικά και τα πάντα.

Να επινοήσουμε έναν λόγο που θα περιλαμβάνει τον τρόπο που βιώνουμε εμείς τον έρωτα – που είναι διαμετρικά αντίθετος από τον λόγο που ταυτίζει τον έρωτα με τον έρωτα της πορνογραφίας–τσόντας, γιατί περι αυτού τελικά πρόκειται..

Να επινοήσουμε τον όρο που θα δηλώνει οτι υιο-θετήσαμε κόρη και όχι γιο.

Να επινοήσουμε τον όρο της γυναίκας ναυπηγού,γιατρού, βουλευτή χωρίς να είναι ένας όρος που παραπέμπει σε γλωσσικό λάθος ή σε κάτι μικρότερο-λιγότερο-παρεπιπτώντων (ναυπηγίνα-γιατρίνα-βουλευτίνα)

Και έτσι να μην υπάρχουμε στην απουσία του σεξιστικού λόγου αλλά να υπάρχουμε στην παρουσία του δικού μας λόγου.